|
انتظاری مدید و دردناک در بخش قبل گفتیم که پس از ورود انسانها به عالم برزخ با دو نفخه صور (اماته و احیاء) مرگ و حیات جمیع موجودات تحقق می پذیرد. با نفخه دوم هر انسانی ناگهان خود را در جایی می بیند که نه کوهی دارد و نه دره و دریایی، نه درختی و گیاهی و نه خانه و آشیانی. صحرایی بیکران که از وجود انسان و حیوان و... موج می زند و تا چشم کار می کند موجود زنده علی الخصوص انسان است. در این قسمت با کمک آیات قرآنی و روایات اسلامی، تصویری از این صحرای عجیب بدست می دهیم. از قرآن کریم آغاز می کنیم: «(در این روز در این صحرای محشر)، فرد فرد شما (با اعمال و مکتبات فردی خود) نزد ما آمدید همانگونه که اول بار شما را فرد خلق کردیم. و آنچه که ما به شما داده بودیم پشت سرگذاشتید...» (انعام، 94) «روزی که این زمین غیر از این زمین و آسمان خواهد شد و همه در پیشگاه خدای واحد قهار حاضر شوند» (ابراهیم، 48) «روزی که از قبرهایشان بسرعت خارج می شوند گویی بسوی علامات نصب شده نشانداری روانه می شوند. در حالی که چشمانشان خشوع و ترس می بارد و بر روهایشان گرد ذلت نشسته است، آنست همان روزی که به آنها وعده داده شده بود.» (معارج، 43-44) امام سجاد (ع) فرمودند: سرزمینی که بر آن کوهی نیست . هیچ جای فراری ندارد. جنس این صحرا از آتش است. *این صحرا تاریک و ظلمانی است امام صادق (ع) فرمودند:« هنگامی که روز قیامت فرا می رسد خداوند اولین و آخرین را در صحرایی گرد می آورد و به تاریکی شدیدی آنها را می پوشاند. آنها بسوی پروردگارشان زاری و ناله می کنند و می گویند: پروردگارا این ظلمت را از ما دور کن. آنگاه حضرت فرمود: قومی روی می آورند که نوری در پیشاپیش آنها حرکت می کند بطوری زمین قیامت از آن نور روشن می گردد...» *گرمای شدید صحرای محشر با توجه به اینکه جنس صحرای محشر از آتش است حرارت شدید موجب ریزش عرق و در نتیجه عذاب و شکنجه حاضران در محشر می شود: حضرت علی (ع) در نهج البلاغه فرمودند: «آنگاه که کارها به انجام می رسد و آنها را (خداوند) از قبرها خارج می فرماید ... عرق (از شدت وفور گرما) بر دهانها لجام می زند. *عوامل سوق دهنده انسانها بسوی صحرای محشر دو عامل انسانها را به سوی این صحرا و مواقف پنجگانه آن سوق می دهد: یکی آتشی مخصوص یا بادهای مخصوص (بنا به بعضی روایات) و دیگری دو فرشته که نگهبان و همراه انسانند: امام صادق(ع) فرمودند: «آتشی از عمق صحای عدن (دریمن) شعله کشان و نورافشان خارج می شود و (شراره های آن بقدری بلند و ضخیم است که گویی) گردنهای شترند. بطوری که (فی المثل می توان) آن را از سرزمین شام (سوریه فعلی) مشاهده نمود. این آتش مردم را بسوی محشر سوق می دهد.» اما ببینیم که در این هنگامه عظیم بر سر انسان و حیوان و تمام موجودات ذی حس و شعور از جن گرفته تا ملک چه می آید و قرآن کریم در این باره چه بیانی دارد؟ پر واضح است که قبل از وقوع قیامت عده ای از انسانها در عالم برزخند و عده دیگر در دنیا. با وقوع قیامت همراه با آن صیحه جانکاه و ناگهانی، زندگان عالم دنیا در یک آن می میرند و به برزخیان می پیوندند (قرآن کریم روایات در مورد برزخی بودن حیوانات هم ساکت نیست:«واذاالوحوش حشرت» در این موقعیت زمان خورشیدی و قمری دیگر مطرح نیست، زیرا خورشید و ماهی در کار نیست تا زمانی از آن انتزاع شود. در این میان یک حادثه مهم دیگر رخ می دهد که رابطه مستقیمی با موجودات برزخی و تمام ملکوتیان (از انس و جن و ملک) در تمام آسمانها و زمین دارد و آن «نفخ صور» در دو نوبت است. «و در صور دمیده می شود و تمام کسانی که در آسمانها و زمین هستند هلاک می شوند، مگر افرادی که خداوند بخواهد، پس بار دیگر در صور دمیده می شود، در این هنگام تمام موجودات هلاک شده زنده می شوند و به حال قیام و وقوف درآمده در انتظار امر پروردگار هستند». (زمر، 68) «و در روزی که در صور دمیده شود، تمام کسانی که در آسمانها و کسانی که در زمین هستند به ((فزع)) و هراس و ترس می افتند مگر افرادی که خداوند بخواهد، و همه با حال ذلت و انکسار بر خداوند وارد می شوند.» (نمل، 88)
همانطور که قبلا گفته شد، نظام آفرینش در یک لحظه (اگر بتوان آن را لحظه نامید) با یک خروش و فریاد ناگهانی صیحه واحد) ازهم گسیخته شده، همه چیز متلاشی می گردد: «از تو از رستاخیز می پرسند که وقوع آن چه موقع است، بگو علم آن نزد پروردگار من است و کسی جز او آنرا به موقع آشکار نمی سازد این امر در آسمانها و زمین سنگین است و جز ناگهان بر شما وارد نمی شود.» (اعراف، 187) این لحظه بقدری ناگهانی و غیر منتظره است که مثلا شخصی که در حال خوردن غذاست فرصت اینکه لقمه برداشته شده را به طرف دهان ببرد پیدا نمی کند و زن باردار از شدت ترس و وحشت بار خویش را می اندازد و خلاصه هرکس در هر کاری که هست در یک آن متوقف می شود. آیات ذیل ناگهانی بودن این حادثه کبری را این گونه ترسیم می نماید: «آنها منتظر نیستند مگر یک خروش ناگهانی را که آنها را در حالتی بگیرد که مشغول ستیزه ( داد و ستدهایی که همراه داد و فریاد است)هستند». (یس، 48) «ای مردم از پروردگارتان بترسید که همانا زلزله رستاخیز امری با عظمت و هول انگیز است. روزی که آنرا می بینید زنان شیرده از شدت هول آن، شیرخوار خود را از یاد ببرند و زنان باردار بار خویش را بیاندازند و مردم را مست بینی، ولی مست نیستند ولیکن عذاب خدا سخت است. (که ایشان را آنچنان بیخود کرده است)». (حج، 2-1) روایت ذیل نیز نمونه ای است از این صحنه پشت پرده: «وقتی قیامت بپا می شود که مردم سرگرم کار و زندگی خود هستند و بساط کار و کسب خود را چیده و سرگرم آن می باشند ولی قبل از آنکه بساط خود را جمع کنند قیامت شده است. وای بسا که اشخاص لقمه را برداشته به طرف دهان می برند و قیامت در این مدت کوتاه فرا می رسد و از رسیدن لقمه به دهانشان جلوگیری می کند، و ای بسا آدمی در همان حالی که مشغول پر کردن حوض است تا دامهای خود را آب دهد، قبل از آب دادن، قیامت برپا شود». (المیزان، بحث روایی) برای پی بردن به اوضاع و احوال جهان در این لحظه دهشتناک، بهترین گزارشگر، قرآن کریم است که با آوردن بیش از هفتاد نام و صفت درباره قیامت و صدها آیه درباره چگونگی این تحول ناگهانی، تصویر روشنی از این حادثه بدست می دهد. در این جا به سرنوشت انسان و خورشید و ماه و ستارگان و... به سراغ آیات قرآنی می رویم: آسمان آنگاه که آسمان (با تمام استحکام خود) شکاف برمی دارد. (مرسلات،10) آسمان سست و بی استحکام شده و از هم گسسته می شود. (حاقه، 16) آنگاه که آسمان از جا کنده شود. (تکویر، 11) روزی که آسمان بجریان و حرکت درآید. (طور، 10) روزی که آسمان همچون مس گداخته شود. (معارج، 9) هنگامی که آسمان شکافته می شود مانند گل سرخ بگونه روغن داغ سرخ. (رحمن، 37) خورشید و ماه و ستارگان هنگامی که خورشید بی نور و تاریک گردد. (تکویر، 1) (آنگاه که) ماه نور خود را از دست دهد. (قیامت، 8) (آنگاه که) ماه و خورشید سرشان بهم خورده و یکی جمع می شوند. (قیامت، 9) و هنگامی که ستارگان نورشان را از بین برود. (تکویر، 2) آنگاه که ستارگان همگی از بین روند. (مرسلات، 8) زمین و کوهها و دریاها آنگاه که زمین دچار زلزله عظیمی گردد. (زلزال، 1) روزی که تکانهای شدید و نابود کننده ای پی در پی به زمین وارد شود. (مزمل، 14) هنگامی که زمین کوبیده و خرد می شود. (فجر، 23) نزدیک است که آسمانها از آن (واقعه) از هم گسیخته و زمین شکافته شود. (مریم، 90) و زمین سنگینی ها و بارهای خود را پرتاب نماید. (زلزال، 2) (روزی که) کوهها به شدت به یکدیگر برخورد نموده و قطعه قطعه شوند. (حاقه، 15) (روزی که) کوهها گویی سرابی بیش نیست. (نبا، 21) و هنگامی که دریاها (با تجزیه اکسیژن از هیدروژن)افروخته و پرآتش شوند. (تکویر، 6)
قرآن کریم بدون اغراق تنها کتاب آسمانی است که بشکل بی نظیری هم از لحاظ کمٌی و هم از لحاظ کیفی از جهان پس از مرگ پرده برداشته است، بخش عظیمی از آیات مربوط به قیامت اختصاص دارد که آوردن همه آنها در این نوشتار با هدف آن یعنی اختصار تناسبی نخواهد داشت. برای اینکه از اقیانوس مواج قرآنی در این رابطه محروم نباشیم بی مناسبت نیست که آیاتی درباره اثبات وجود قیامت از دیدگاه قرآن آورده شود: نمونه هایی از آیاتی که بالصراحة «حشر» و «رجوع» انسانها را در پیشگاه خداوند مطرح می سازد: «چگونه به خداوند کفر می ورزید در حالیکه مرده بودید و شما را زنده کرد، سپس شما را می میراند وسپس بسوی او باز می گردید». (بقره، 28) «و اگر مردید یا کشته شدید (سرانجام) بسوی خدا محشور خواهید شد». (آل عمران، 158) «از خدا بپرهیزید، همان خدایی که بسوی او محشور خواهید گشت». (مائده، 96) «آنگاه بسوی اوست رجعت شما را به آنچه کرده اید آگاه می سازد». (انعام، 60) «آنگاه بسوی خداوند برگردانیده می شوید همان خداوندی که مولای بر حق ایشان است. هان (آگاه باشید) که حکم و داوری با اوست و او سریع ترین حسابگران است». (انعام، 62) ... و دهها آیه دیگر از این قبیل. دسته دیگر آیاتی هستند که وقوع قیامت را با تعبیر «لاریب فیه» (بدون شک) خاطرنشان می سازد، نظیر: «(خداوند) شما را در روز قیامت که شکی در وقوعش نیست، جمع خواهد کرد». (نساء، 87) «(ای رسول خدا (ص)) و این چنین ما آنها را آگاه ساختیم تا بدانند که وعده خداوند حق و درست است و (بدانند) که قیامت بدون شک (وقوع خواهد یافت)». (کهف، 18) ...و آیات دیگر بر همین سیاق. صدها آیه دیگر موضوع قیامت را با تعابیر مختلف نظیر: یوم الجمع، یوم الحسره، یوم الفصل، یوم الکبیر... بیان داشته و این تعابیر را تحت عنوان «اسماءقیامت» می شناسیم. با ذکر یک آیه از آیات جامع قیامت، این عنوان را پایان می دهیم: «ای مردم! اگر شما درباره قیامت و قدرت خدا بربعث مردگان شک و ریبی دارید، بدانید که ما شما را نخست از خاک آفریدیم، آنگاه از آب نطفه، آنگاه از خون بسته، آنگاه از پاره گوشت تمام و ناتمام، تا در این انتقال و تحولات، قدرت خود را بر شما آشکار سازیم و از نطفه ها آنچه را که مشیت ما تعلق می گیرد در رحمها قرار دهیم تا بوقتی معین طفلی (چون گوهر) از (صدف) رحم بیرون آریم تا زیست نموده و بحد بلوغ و کمال برسد. و برخی از شما (در این بین) بمیرید، و برخی به سن پیری و دوران ضعف و ناتوانی رسد تا آنجا که پس از دانش و هوش، خرف شود و هیچ فهم نکند. و زمین را بنگری وقتی خشک و بی گیاه باشد، آنگاه باران بر او فروباریم تا سبز و خرم شود و (تخم ها در آن نمو کند) و از هر نوع گیاه زیبا برویاند، این (آثار قدرت) دلیل است که خدای قادر حق است و او البته مردگان را زنده خواهد کرد و او محققا بر هر چیز تواناست، و محققا ساعت قیامت بیاید، بی هیچ شک و به یقین خدا مردگان را برانگیزد از قبر. (حج، 5-7) احادیث حضرت علی بن الحسین، امام سجاد (ع) فرمود: «تعجب می کنم از آدم متکبر خودخواه که دیروزش نطفه ای بود و فردایش جیفه (لاشه گندیده) و بسیار تعجب می کنم از کسی که در وجود خداوند شک می کند در حالیکه مخلوقاتش را می بیند. و بسیار در عجبم از کسی که مرگ را انکار می کند در حالی که هر روز و هر شب شاهد مردن عده ایست. و در شگفتم از کسی که عالم آخرت را انکار می کند در حالی که دنیا را (و کیفیت پیدایشش را) می بیند و تعجب می کنم از کسی که دارفنا (دنیا) را آباد می کند اما داربقا (آخرت) را فراموش می نماید.» رسول خدا (ص) فرمود:«ای فرزندان عبدالمطلب، همانا رییس قوم به اهلش دروغ نمی گوید، قسم به کسی که مرا بحق مبعوث فرمود شما همانطور که می خوابید خواهید مرد و همانطور که بیدار می شوید برانگیخته خواهید شد و نیست بعد از مرگ مگر بهشت یا جهنم. و آفرینش همه مخلوقات و برانگیختن آنها برای خداوند عزوجل مانند آفریدن یک نفس واحده است (برای خدا بسیار آسان است) همانطور که در قرآن کریم فرموده «و ما خلقکم و لا بعثکم الا کنفس واحدة» (حج، 5-7)
|
|
